Defensieonderzoek? Belangrijk, maar vergeet het klimaat niet
Source: https://delta.tudelft.nl/article/defensieonderzoek-belangrijk-maar-vergeet-het-klimaat-niet Parent: https://delta.tudelft.nl/dossiers
Opinie
Defensieonderzoek? Belangrijk, maar vergeet het klimaat niet
Quantumhoogleraar en klimaatactievoerder Sander Otte was op een congres waar veel aandacht was voor defensieonderzoek. Hij pleit voor terughoudendheid, want te midden van alle geopolitieke en militaire spanningen moeten we niet uit het oog verliezen tegen welke achtergrond deze ontwikkelingen zich voltrekken: de steeds verder escalerende klimaat- en ecologische crisis.
Opinie
10:30
Share
LinkedIn Bluesky Email Kopieer link
Het is ieder jaar een vaststaand ritueel. Halverwege januari trekken zo’n 1500 fysici naar het Brabantse Veldhoven voor NWO Physics, the place to be voor natuurkundig Nederland. Twee dagen vol wetenschap, netwerkende promovendi, en steevast het vertrouwde optreden van DJ Mike. Al ruim twintig jaar kom ik met een voldaan gevoel terug uit Veldhoven.
Toch kon in 2026 ook deze oase van kennis zich niet onttrekken aan de geopolitieke realiteit. De maandagavond, standaard gereserveerd voor discussie over strategie en beleid, stond volledig in het teken van samenwerking met defensie. En tijdens een speciaal ingelaste focussessie over ‘Physics and Defense’ betrad een legerofficier, compleet in gevechtstenue, het podium om te vertellen hoe zulk defensie-gerelateerd onderzoek er uit zou kunnen zien.
Afgelopen november kondigde het ministerie van Defensie aan om via NWO 35 miljoen euro beschikbaar te stellen voor onderzoek om ‘voorsprong in het gevecht te behouden. NWO zelf verwoordde het iets subtieler: ‘de onderzoeks- en innovatiekracht van Nederland kan onze veiligheid enorm versterken en zo actief en effectief bijdragen aan meer strategische autonomie en een betere bescherming’.
Als het aan de AWTI ligt, maakt het TU-blauw snel plaats voor legergroen
Deze aankondiging volgde weer op een rapport van adviesraad AWTI met de opmerkelijke titel ‘Kennisoffensief voor Defensie’. Hun advies klinkt bijna jongensachtig enthousiast: ‘mobiliseer het gehele kennisecosysteem voor defensieonderzoek en -innovatie’. Als het aan de AWTI ligt, maakt het TU-blauw zo snel mogelijk plaats voor legergroen.
Begrijp me niet verkeerd: ik ben me bewust van de militaire dreiging en natuurlijk moeten we voorkomen dat we technologisch achteropraken. Toch denk ik dat enige terughoudendheid op zijn plaats is. Dat heeft met name te maken met wat níet wordt gezegd. Want te midden van alle geopolitieke en militaire spanningen moeten we niet uit het oog verliezen tegen welke achtergrond deze ontwikkelingen zich voltrekken: de steeds verder escalerende klimaat- en ecologische crisis.
Gevaar van gewapende conflicten vanaf 2030 door voedselschaarste
Onze maatschappij loopt op tegen de grenzen die de planeet ons oplegt. Gevestigde machten zien hun private belangen in het nauw komen en slaan daarbij wild om zich heen. Zolang we de oorzaak hiervan niet wegnemen of zelfs maar bespreken, wordt die dreiging alleen maar groter. Dat beeld komt niet alleen van mij en zelfs niet alleen vanuit de wetenschap. Afgelopen september waarschuwde oud-Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp voor precies hetzelfde. Hij koppelde daarbij expliciet klimaatverandering aan onze nationale veiligheid, wat hem de bijnaam ‘Klimaatgeneraal’ opleverde. En nog deze week verscheen een rapport van de Britse inlichtingendiensten dat wijst op het gevaar van gewapende conflicten vanaf 2030 als gevolg van onder meer voedselschaarste.
Al deze waarschuwingen ten spijt geeft de Nederlandse overheid jaarlijks nog altijd ruim 40 miljard euro weg in de vorm van fossiele subsidies: fiscale maatregelen die actief buitensporig gebruik van fossiele brandstoffen aanmoedigen. Die subsidies werken niet alleen rechtstreeks in tegen ieder initiatief voor vergroening, maar ook tegen defensieonderzoek. Het is alsof je 35 miljoen uittrekt voor autogordels, terwijl je het duizendvoudige daarvan blijft investeren in het opvoeren van de motor en het doorknippen van de remkabels.
Wat NWO betreft liggen de zaken eenvoudig: we moeten ons niet afvragen óf, maar hóe defensie ons kan financieren. Daarmee gaan ze voorbij aan een belangrijk vraagstuk: door defensieonderzoek zonder meer als noodzakelijk en urgent te beschouwen, draait de aandacht weg van maatregelen die mogelijk nog veel noodzakelijker en urgenter zijn.
De economische krachten die klimaatbeleid tegenhouden zijn simpelweg te sterk
Tegenstanders doen een redenatie als deze graag af als whataboutism: defensieonderzoek en effectief klimaatbeleid zouden een kwestie moeten zijn van en/en, niet van of/of. Maar dat is precies het probleem: zolang niemand zich uitspreekt, wordt het niet en/en. De economische krachten die klimaatbeleid tegenhouden zijn simpelweg te sterk.
Wetenschappers hebben een kritische, onafhankelijke stem. Laten we niet te eenvoudig meegaan in de militaire parade en deze gelegenheid aangrijpen voor een constructief tegengeluid. Onze kennis en kunde behoren toe aan de maatschappij. Maar hoe we die maatschappij het beste van dienst zijn, bepalen we voor een groot deel zelf.
Sander Otte is hoogleraar atomaire quantumtechnologie bij de TU Delft. Hij spreekt zich geregeld uit als wetenschapper in het klimaatdebat en voert actie met Extinction Rebellion.
Schrijver Opinie
Heb je een vraag of opmerking over dit artikel?
Lees meer
Actieonderzoekers hekelen invloed fossiele industrie op universiteiten
Wetenschappers waarschuwen politici: vergeet de klimaatcrisis niet
Innovatie als hamer
Comments are closed.